101 okey işleme ve joker değişimi
101 okeyde eli açtıktan sonra masadaki seri ve perlere taş ekleyerek (işleyerek) elini küçültebilir, jokerin durduğu yere karşılık gelen gerçek taşı koyarak jokeri alabilirsin. Bu yazıda neyin işlenebildiğini, neyin değişebildiğini ve sınırlarını örnekle öğrenirsin.
İşleme nedir?
İşlemek, açtıktan sonra elindeki bir taşı masada duran bir sere ya da pere eklemektir. İşlenen taş elinden çıkar ve el sonunda ceza yazmaz. Oyun kuralı: işlemek için önce eli açmış olmalısın. Açılmamış elle masaya taş eklenemez. Açma kuralları için 101 okey puan hesabı ve Okey kuralları sayfalarına bak.
Neye işlenebilir?
| Masadaki grup | İşlenebilen taş | İşlenemeyen |
|---|---|---|
| Seri (Kırmızı 4-5-6) | Aynı renkte bir alt ya da bir üst sayı: Kırmızı 3 ya da Kırmızı 7; joker | Başka renk; ara sayı; 13’ten sonrası (13’e ulaşmış seriye 1 eklenemez) |
| Üç taşlı per (9 Kırmızı, 9 Mavi, 9 Sarı) | Eksik renk olan Siyah 9; joker | Aynı renkten ikinci taş (Kırmızı 9) |
| Dört taşlı per | Hiçbiri (dolu) | Her taş |
| Çift | Hiçbiri | Her taş |
| 13 taşlı seri | Hiçbiri (dolu) | Her taş |
Seriler en fazla 13 taş olabilir; perler en fazla 4 taş olabilir. Çiftler hiçbir zaman işlenemez. Kırmızı 11-12-13 gibi 13’e dayanan seriye 1 eklenemez, çünkü 101 okeyde 1 yalnızca en alttadır.
Joker işleme
Elindeki okeyi bir serinin ucuna işlersen oyun jokeri önce üst uca koyar (Kırmızı 4-5-6 → 4-5-6-joker 7); üst uç doluysa, yani 13’e ulaşılmışsa alt uca koyar. Oyun, hangi uca ekleyeceğini seçmene izin verir; okeyi alt uca koymak istiyorsan o ucu seç. Perde joker eklemek, perin dördüncü rengi yerine koymaktır; üç taşlı per dört taşlı olur.
Joker değişimi nedir?
Masadaki bir perde okey duruyorsa ve o okeyin yerine geçtiği taşın aynısı sende varsa, gerçek taşı koyup okeyi alabilirsin. Okey elinde yeniden joker olarak dönüşür ve aynı turda başka bir yere koyabilirsin.
- Seride: joker hangi sayıyı temsil ediyorsa o sayıdaki aynı renk taş gerekir. Kırmızı 4-okey-6’da okey 5’tir; Kırmızı 5’i koyarsan okeyi alırsın. Kırmızı 7 ise değişim değil, serinin ucuna işlemedir.
- Dört taşlı perde: üç gerçek taş ve bir joker varsa, jokerin yerine geçtiği dördüncü renk belirlidir. Kırmızı 9, Mavi 9, Sarı 9 ve okey varsa okey Siyah 9’dur; Siyah 9’u koyarak jokeri alabilirsin.
- Üç taşlı perde: Kırmızı 9, Mavi 9 ve okey varsa jokerin Sarı 9 mu Siyah 9 mu olduğu belli değildir. Oyun bu durumda değişime izin vermez.
- Joker yerine joker koyulamaz; çiftlerde değişim yoktur.
Değişim el sayını değiştirmez: bir taş verirsin, bir taş (joker) alırsın. Bu yüzden bitişten önce de yapılabilir; ama taşı işlediğinde (yani eline başka bir şey almadan koyduğunda) elinde bitiş için en az bir taş kalmalıdır.
Çalışılmış örnek el
Masada üç grup var:
- Kırmızı 4, okey, Kırmızı 6 (okey = Kırmızı 5)
- Kırmızı 9, Mavi 9, Sarı 9 ve okey (okey = Siyah 9)
- Mavi 10-11-12
Sıra sende, eli açmışsın ve elindeki taşlar: Kırmızı 5, Siyah 9, Mavi 13, Kırmızı 7, Sarı 2, Mavi 9.
| Adım | Hamle | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Kırmızı 5’i 1. gruba koy | Joker değişimi: grup Kırmızı 4-5-6 olur, okeyi elin alır |
| 2 | Siyah 9’u 2. gruba koy | Joker değişimi: grup dört gerçek renk olur, ikinci okey elinde |
| 3 | Mavi 13’ü 3. gruba işle | Mavi 10-11-12-13 |
| 4 | Kırmızı 7’yi 1. gruba işle | Kırmızı 4-5-6-7 |
| 5 | Mavi 9’u 3. gruba işle | Mavi 9-10-11-12-13 (alt uca) |
| 6 | Sarı 2’yi at | Elinde iki okey kalır, sıra geçer |
Altı hamlede dört taşı masaya işledin ve iki okeyi eline geçirdin; aynı elde ikisi de bir sonraki turda yeni bir pere dönüşebilir ya da bitiş taşı olarak atılabilir. Elinde yalnızca iki okey kalmıştır: ceza hesabı açısından bu ağır bir yüktür (2 × 101), bu yüzden bir sonraki turda hızla yerleştirmek gerekir. Bitişe dair karar için eli ne zaman bitirmeli yazısına bak.
İşlemeyi ne zaman yapmalı?
- Yüksek taşları öncelikle. Ceza puanı sayı toplamıdır; eline en çok yük bindiren 11, 12, 13’leri ilk işle.
- Okeyi geri almak için değiştir. Masadaki jokerler çoğu oyuncunun gözünden kaçar. Joker değişimi bir taş kaybettirmeden bir joker kazandırır; bitişi yakınlaştırır.
- Son taşı koru. Her turun sonunda atacağın bir taş kalmalıdır. Tüm taşlarını işlemeye çalışırsan oyun “Bitiş için elinde en az bir taş kalmalı” hatası verir.
- Rakibe işlenecek yer bırakma. Açtığın perin uçları rakiplerin işleme yeridir. Bu yüzden uzun, iki ucu açık seriler vermek yerine mümkünse perle bitir.
Sık yapılan hatalar
- Açmadan işlemeye çalışmak: önce eli açmalısın.
- Çifte taş işlemeye çalışmak: çiftler işlenmez.
- Üç taşlı perde joker değiştirmeyi denemek: yapılamaz.
- Son taşı hesaba katmamak: işleyerek elini sıfırlamaya çalışırsan oyun, bitiş için bir taş elinde kalması gerektiğini söyler.
Jokeri aldıktan sonra ne yapılır?
Değişimle eline geçen okey, o turda serbesttir. Üç seçeneğin var:
- Başka bir seriye ya da pere işle. Okey bir serinin ucuna ya da üç taşlı bir pere eklenir; böylece elinden bir taş daha çıkar.
- Yeni bir per kur. Eli açmış olduğun için eşik yoktur: elindeki geçerli bir seri ya da per (okeyli de olabilir) puanına bakılmadan masaya inebilir. İki taşın ve okeyin varsa üçlü bir grup kurabilirsin.
- Elinde tut. Bitişe yakınsan, okeyi bitiş taşı olarak saklayabilirsin; okeyle bitiş −202 ve ×2 demektir (eli ne zaman bitirmeli). Ancak bitiremezsen elde kalan okey 101 ceza yazar.
Üç taşlı perde değişim yapılamamasının nedeni belirsizliktir: Kırmızı 9, Mavi 9 ve okey varsa okey Sarı 9 mu Siyah 9 mu belli değildir. Dördüncü taş eklenip renk kesinleşince (ya da joker dışında üç renk gerçek taşla belirlenince) değişim mümkün olur.
Sık sorulan sorular
Rakibin açtığı serilere de işleyebilir miyim?
Evet. Masadaki tüm seri ve perler ortaktır; kime ait olduğu işlemeyi etkilemez.
Joker değişimi sayılır mı, işleme sayılır mı?
Değişimde el sayın aynı kalır, işlemede bir azalır. İkisi de açtıktan sonra serbesttir.
Çift açan oyuncu işleyebilir mi?
Oyunmatik’te çift açan oyuncu yeni per koyamaz ve yandan taş alamaz; masadaki perlere işleyip jokerleri değiştirmesi ise mümkündür. Ayrıntı: çift açma rehberi.
Elde iki joker varsa ne yapmalıyım?
Mümkünse hemen bir pere ya da seriye işle; elde kalan her okey 101 ceza yazar.