batak terimleri sözlüğü

Batak oynarken geçen kelimeler yöreye göre değişebilir; aynı olaya bir masada “kesmek”, bir başkasında “koz basmak” denir. Bu sözlük, Oyunmatik’teki batakı anlamanı kolaylaştıracak terimleri alfabetik olarak, örnekleriyle açıklar. Yerel kullanım farklarını da belirttik.

Batak oyna →

Temel terimler

İhale: Oyuncunun “bu elde şu kadar el alacağım” diye verdiği sözdür. Tekli oyunda 5 ile 13, eşli oyunda 7 ile 13 arasındadır. En yüksek ihaleyi söyleyen ihaleyi alır. Hesap yöntemi için ihale rehberi.
İhale sahibi: İhaleyi alan oyuncu. Kozu o seçer, ilk eli o açar; tutturursa 10 × ihale + fazla el, tutturamazsa −10 × ihale yazar. Bazı yörelerde “alan” ya da “yüklenici” de denir.
Pas: İhale sırası sana geldiğinde “söylemiyorum” demek. Pas geçen oyuncu yine savunmada oynar ve aldığı eller puan yazar. Herkes pas geçerse dağıtıcı pas diyemez ve alt sınırla ihaleyi alır.
Dağıtıcı: Kartları dağıtan oyuncu. Her elde saat yönünde bir sonraki oyuncuya geçer, ihalede en son konuşur.
El (hile): Dört oyuncunun birer kart attığı tur. “Ihale 6” demek, 13 elden en az 6’sını almak demektir. Yöreye göre “hile”, “el” ya da “turu” da denir.
Koz: Diğer renklerden üstün sayılan renk; ihale sahibi seçer (koz maça varyantında hep maçadır). Bkz. koz seçimi ve koz maça.
Yan renk: Koz olmayan renkler. “Yan renk asıyla aç” demek, koz dışı bir rengin asını oynamak demektir.

Kart ve renk terimleri

As (A), Papaz (K), Kız (Q), Vale (J): Resimli kartların adları. Papaza bazı yörelerde “kral” da denir. Sıralama A, K, Q, J, 10, ... 2’dir.
Maça, kupa, karo, sinek: Dört renk: ♠ ♥ ♦ ♣.
Renk (suit): Kartın cinsi. “Renge uymak” aynı cinsten kart atmak demektir.
Tek kart (singleton), ikili (doubleton): Bir renkte yalnızca bir ya da iki kartın olması. Koz uzunsa kısa renk kesme imkânı doğurur.
Boş renk (void): Bir renkten hiç kartın olmaması. O renk açıldığında koz atmak zorundasın (varsa).
Ana kart (boss): Bir renkte, atılanlara göre geriye kalan en yüksek kart. Örneğin as çıktıysa o renkte papaz ana karttır.

Oynama terimleri

Açmak (el açmak): Bir ele ilk kartı atmak. İhale sahibi ilk eli açar; sonra eli alan oyuncu açar.
Renge uymak: Açılan renkten kartın varsa onu atma zorunluluğu.
Yükseltmek (üstüne çıkmak): Masadaki en yüksek kartı geçen bir kart atma zorunluluğu; geçemiyorsan o renkten istediğin kartı atarsın. Ortağın aldığı ele de uygulanır.
Kesmek (kozla kesmek): Açılan renkten kartın yokken koz atmak. Elinde koz varsa kesmek zorundasın; masada koz varsa onu geçen bir koz atarsın, geçemiyorsan istediğin kozu atarsın. “Kozla basmak” ya da “koz basmak” da denir.
Koz kırmak: İlk kozu atmak. Koz kırılmadan kozla açılamaz (elinde yalnız koz kalmadıysa). Bir rakip keserse koz kırılmış olur.
Koz çekmek: Rakiplerin kozlarını bitirmek için yüksek kozlarını açmak.
Atmak (dökmek): Renk ya da koz zorunluluğu olmadığında, işe yaramayan bir kartı oynamak. Bir oyuncunun başka bir renk atması, o renkten boş olduğunu da gösterir; kart sayarken bu bilgiyi not et.

Puanlama terimleri

Tutmak: İhale sahibinin söz verdiği eli (ya da fazlasını) alması. Tutarsa 10 × ihale + fazla el yazar.
Batmak: İhale sahibinin ihaleyi tutturamaması: −10 × ihale yazar. Ayrıca ihale sahibi olmayan bir oyuncu hiç el alamazsa Oyunmatik’te −10 yazar; tasarım notlarımızda buna da “batmak” deniyor, ama bu ceza ihale sahibinin cezasından bağımsızdır.
Fazla el: İhaleden fazla alınan el; her biri 1 puan.
Alt sınır: En düşük söylenebilecek ihale: tekli 5, eşli 7.
Tekli, eşli: Tekli: herkes kendi hesabına. Eşli: karşılıklı oturanlar takım. Ayrıntı için eşli batak rehberi.
Koz maça: Kozun her zaman maça olduğu varyant; ihale yine vardır.

Sayılarla batak

Terim	Oyunmatik’teki değeri
Deste / oyuncu	52 kart, 4 oyuncu, her birine 13 kart
Alt sınır (tekli / eşli)	5 / 7
Üst sınır	13
Tutan ihale sahibi	10 × ihale + fazla el
Batan ihale sahibi	−10 × ihale
Diğer oyuncular	Aldığı el kadar puan; hiç el alamayan −10
Maç uzunluğu	4, 8 (varsayılan) ya da 12 el
Koz sayısı	13 (bir rengin tüm kartları)

Sık karıştırılan terimler

El ve elin (elindeki kartlar): “Elim güçlü” elindeki kartlar demektir; “el aldım” ise kazandığın hile demektir. Yazılarımızda ikisini bağlamdan ayırt edebilirsin; karışma olursa “hile” yerine “el (hile)” diye açıkladık.
Kesmek ile yükseltmek: Kesmek rengin olmadığında koz atmaktır; yükseltmek aynı renkte masadaki en yüksek kartı geçmektir.
Koz kırmak ile koz çekmek: Koz kırmak ilk kozu atmaktır; koz çekmek rakiplerin kozlarını bitirmek için yüksek kozları açmaktır.

Kullanım örneği: bir el cümlelerle

“Ayşe 6 dedi, Burak ve Cem pas geçti. Derya dağıtıcı olarak son söz aldı ve pas dedi. Ayşe maçayı koz seçti. Koz henüz kırılmadığı için yan renk asıyla açtı. Cem karosu bittiği için kesti ve kozu kırdı. Ayşe 7 el alarak ihaleyi tuttu; fazla bir el aldığı için 61 puan yazdı.” Bu elin tamamı batak nasıl oynanır yazısında anlatılıyor.

Yerel farklar üzerine not

Batakın Türkiye genelinde tek bir resmi kural kitabı yoktur: ihale turu sayısı, alt sınır, puan çarpanı ve “açık ihale” gibi varyantlar yöreden yöreye değişir. Buradaki tanımlar Oyunmatik’in uyguladığı kurallara göredir; Batak kuralları sayfasında bu kuralların hepsi tek yerde toplanmıştır. Başka bir masada oynamadan önce ihale ve puan kurallarını konuşmak, anlaşmazlığı baştan önler. Puan hesabının örnekleri için batak puan hesabı yazısına, denemek için Batak oyna sayfasına gidebilirsin.

Sık sorulan sorular

Ihale ile bahis aynı şey mi?

Hayır. İhale, kaç el alacağına dair bir oyun içi taahhüttür; Oyunmatik’te gerçek para ya da bahis yoktur, yalnızca puan vardır.

“Kırmak” ile “kesmek” aynı mı?

Değil. Kesmek, rengin olmadığında koz atmaktır; koz kırmak ise oyundaki ilk kozun atılmasıdır. Koz kırılmadan kozla açılamadığı için, bir rakibin ilk kesmesi çoğu zaman kozu kıran hamle olur.

Ana kart ne işe yarar?

Ana kartı bilmek, hangi eli garanti alacağını belirlemek için kullanılır; kart sayma bu yüzden önemlidir. Bkz. savunma ve kart sayma.