Tavla notasyonu rehberi

Tavla notasyonu, hamleleri “nereden/nereye” biçiminde kısaca yazar: 13/7 demek 13. noktadaki taşı 7. noktaya oynamak, yıldız (*) kırmak demektir. Bu rehber, oyun kaydını, kitapları ve forumlardaki pozisyonları sorunsuz okumanı sağlar.

Tavla oyna →

Temel gösterim

Her hamle iki sayıdan oluşur: taşın başladığı nokta ve bittiği nokta, aralarında bir eğik çizgi. Numaralar her zaman hamleyi yapan oyuncunun kendi bakışından yazılır: 24’ten 1’e yürür, 1-6 ev bölgesidir. Oyunmatik’in oyun kaydı da bu biçimi kullanır (sunucu kodunda her hamle bu gösterimle üretilir).

Yazılış	Anlamı
`13/7`	13. noktadaki bir taşı 7. noktaya oyna.
`13/7*`	Aynı hamle; 7. noktadaki rakip tek taşını da kırarsın.
`24/18(2)`	24. noktadan 18’e iki taş oyna (çift zarda ya da iki zarla).
`24/13`	Tek taşı iki zarla 24’ten 13’e taşırsın (6 + 5); ara nokta (18 ya da 19) açık olmalı.
`bar/22`	Kırıktaki taşı 22. noktaya sok. 3 zarıyla girdiğini gösterir (25 − 3 = 22).
`6/off`	6. noktadaki bir taşı tahtadan topla.

Hamle çiftleri virgül ya da boşlukla yazılır: 13/7, 8/7 iki ayrı hamledir. Kayıtta önce atılan zarlar gelir, sonra hamleler: 61: 13/7*, 8/7. Zarların sırası önemli değildir; 6-1 ile 1-6 aynı atıştır.

Rakibin hamlesini kendi numarana çevirmek

Rakip kendi numaralarıyla yazar. Tahtada hangi noktaya denk geldiğini bulmak için 25 − n hesabı yapılır:

Rakibin numarası	Senin numaran	Ne olduğu
24	1	Rakibin arka taşlarının başladığı yer; senin ev bölgenin ilk noktası.
13	12	Rakibin orta noktası.
8	17	Rakibin dış bölgesinin ucu.
7	18	Rakibin bar noktası.
6	19	Rakibin 6. noktası (en değerli kapılarından).
5	20	Rakibin 5. noktası; senin “çapa” için aradığın nokta.
4	21	Rakibin 4. noktası; ikinci en iyi çapa noktası.
1	24	Senin arka taşların burada başlar.

Pratik ipucu: rakibin yazdığı bir hamle, ona ait bir bakış açısı demektir. Kendi tahtanı düşündüğün için 25 − n yapmak, yanlış nokta okumanın en yaygın kaynağıdır.

Bir oyun kaydını okumak

Küçük bir örnek oyun: önceki rehberlerde anlattığımız ilk turlar. Sen (alt) ve rakip (üst) sırayla yazılır.

Tur	Sen	Rakip
1	31: 8/5, 6/5	62: 24/18, 13/11
2	61: 13/7*, 8/7	32: bar/22, 13/11

31: 8/5, 6/5: 3 ve 1 attın; 5. noktayı kapı yaptın.
62: 24/18, 13/11: rakip arka taşını 18’e (senin 7’n) ve orta taşını 11’e (senin 14’ün) getirdi; iki tek taş bıraktı.
61: 13/7*, 8/7: sen 6 ile 13’ten 7’ye inip yıldızlı hamleyle rakibin 18’deki taşını kırdın; 1 ile 8’den 7’ye taş ekleyerek bar noktasını kapadın.
32: bar/22, 13/11: rakip kırıktan 3 zarıyla girdi (senin 3. noktana) ve 2 ile 13’ten 11’e taşı koyup 11’i kapı yaptı.

Bu zarlar ve hamleler oyundaki gerçek kurallarla tutarlıdır: iki hamle de kapalı olmayan noktalara iner. Böyle bir pozisyonu daha ayrıntılı çözümlemek istersen tavla nasıl oynanır yazısındaki aynı örneği karşılaştır.

Oyunmatik’te oyun kaydı

Oyun sırasında tavla ekranı, oynanan hamleleri kayda alır; kaydı kopyalayabilir ya da indirebilirsin (24/21* kırma anlamına gelir). Kayıt her tur için atılan zarları, oynanan hamleleri ve katlama küpü işlemlerini (katla, kabul, pas) saklar. Oynanamayan bir atış da kayda girer: o turun hamle listesi boştur. Maçlarda her oyun ayrı bir kayıt olur. Böylece bir oyunu bittikten sonra bu rehberle yeniden çözümleyip nerede tek taş bıraktığını görebilirsin.

Notasyon türleri

Standart: 13/7*; en yaygını ve Oyunmatik’in kullandığı.
Tire ile: 13-7; bazı kitap ve forumlarda aynı anlamda.
Pozisyon kimliği: bilgisayar programları pozisyonu tek satırlık bir kodla yazar; bu kodlar ayrı bir dizilimdir ve burada anlatılmaz.

Yöreye göre başka kısaltmalar da kullanılır; burada anlatılan, uluslararası yazılarda en yaygın olandır.

Alıştırma

51: 24/23, 13/8 hamlesinde hangi zar hangi hamleyi verdi? (Cevap: 1 ile 24/23, 5 ile 13/8.)
Rakibin 41: 24/20, 13/9 hamlesi senin tahtanda nereyi etkiledi? (Cevap: 25 − 20 = 5; rakibin bir arka taşı senin 5. noktana indi. Diğer arka taşı hâlâ senin 1. noktanda; yani ev bölgende iki rakip tek taşı var.)
66: 24/18(2), 13/7(2) neden dört ayrı hamledir? (Çift zar dört kez oynanır; her taşa ayrı sayılır.)

İlgili rehberler: zar açılışları (bu gösterimle yazılmış), terimler sözlüğü, pip sayma. Kurallar için tavla kuralları, oynamak için tavla oyna.

Kırıktan giriş nasıl yazılır?

Kırıktaki taş, atılan zarın sayısına göre rakibin ev bölgesindeki noktaya girer. Girişi yazarken “bar/ ” ardından 25 − zar sayısı kullanılır:

Giren zar	Yazılış	Senin tahtanda nereye iner
1	`bar/24`	Rakibin 1. noktası (senin 24’ün)
2	`bar/23`	Rakibin 2. noktası
3	`bar/22`	Rakibin 3. noktası
4	`bar/21`	Rakibin 4. noktası
5	`bar/20`	Rakibin 5. noktası
6	`bar/19`	Rakibin 6. noktası

Giriş sırasında rakip taşın tek başına duruyorsa kırarsın: bar/22*. İki ya da daha fazla taşı varsa o numaralı giriş kapalıdır ve o zarla giremezsin.

Çok taşlı ve bileşik hamleler

Bileşik hamle: aynı taşı iki zarla oynarsan ara nokta yazılmayabilir: 24/18, 18/13 yerine 24/13. Oyunun kendi kaydı her zarı ayrı yazar.
Parantezli sayı: (2) iki taşın aynı hamleyi yaptığını gösterir; çift zarda sık görülür: 8/5(2), 6/3(2) (3-3 açılışı).
Zincirli vuruş: aynı taşla iki kırma yapıyorsan 13/8*/5* yazılır: ara noktada da vurmuşsundur.

Okurken sık yapılan hatalar

Numaraları ters çevirmek: rakibin 13/7 hamlesi senin tahtanda 12’den 18’e giden bir harekettir; 25 − n’yi her zaman uygula.
Yıldızı atlamak: bir hamlenin kırma olup olmadığını yalnızca yıldızdan anlarsın; kaydı hızlı okurken en kolay kaçan işaret budur.
Parantezi tek hamle sanmak: 13/7(2) iki taştır, toplamda iki zar harcanır.

Sık sorulan sorular

Notasyonda zarın sırası önemli mi?

Hayır. Hamle yazılırken önce büyük zar ya da önce oynanan zar kullanılabilir; sonuç pozisyon aynıdır.

Yıldız tek taşı mı gösterir, vuruşu mu?

Vuruşu. Yıldız, o hamlenin rakibin taşını kırdığını söyler.

Rakibin kırığa girişi nasıl yazılır?

Kırıktan giren oyuncu kendi bakışıyla bar/22 gibi yazar: 25 eksi zar sayısı kadar. Senin bakışından ise taş, zar sayısı kadar numaralı noktaya iner.

Notasyonu öğrenmek gerekli mi?

Oynamak için gerekmez ama kitapları, analizleri ve kendi oyun kayıtlarını okumak için çok işe yarar.